Dokuma, iki iplik sisteminin dik açıyla kesişmesidir: boyuna uzanan çözgü ipliklerinin arasından enine bir atkı ipliği geçer. Kumaştaki desen, her atkıda hangi çözgü ipliklerinin yukarı kalktığına bağlıdır. Jakar makinesi bu kararı her iplik için ayrı ayrı verir.
Kancalar, kordonlar ve gücü telleri
Jakar makinesi tezgahın üstünde durur. İçinde dikey kancalar sıra sıra dizilidir. Her kancadan aşağı bir kordon iner, delikli bir tabladan geçer ve ucundaki gücü teline bağlanır. Her çözgü ipliği de bir gücü telinin gözünden geçer. Gücü tellerinin altındaki ağırlıklar iplikleri aşağıda tutar.
Her atkıda kancaların arasındaki bıçaklar yukarı kalkar. Seçilen kancalar bıçaklara takılıp onlarla birlikte yükselir, seçilmeyenler yerinde kalır. Böylece her çözgü ipliği, kendi kancası seçildiyse yukarı çıkar.
Çizimde 16 iplik ve 16 kanca var. Gerçek bir jakar makinesinde binlerce kanca bulunur ve kumaşın enindeki her iplik ayrı yönetilebilir.
Bir atkıda neler olur?
- Ağızlık açılır: Jakar makinesi o atkı için seçilen kancaları kaldırır. Kalkan iplikler yukarı çıkar, diğerleri aşağıda kalır. Aradaki boşluğa ağızlık denir.
- Atkı atılır: Mekik ağızlığın içinden karşıya gidip geri gelir ve atkı ipliğini ağızlıkta bırakır.
- Tef vurur: Tarak öne gelerek yeni atkıyı kumaşın kenarına sıkıştırır.
- Ağızlık kapanır: İplikler yerine döner ve makine sıradaki atkının kancalarını seçer.
Çizimdeki "Tezgahı çalıştırın" düğmesine basınca tezgah dokumaya başlar. Altındaki tuşlarla durdurup hızlandırabilir, yavaşlatabilirsiniz; ok tuşlarıyla atkı atkı da ilerleyebilirsiniz. Önde kumaşta lale deseninin satır satır oluştuğunu görürsünüz.
Delikli karttan elektroniğe
Makine adını, onu 1804'te geliştiren Joseph Marie Jacquard'dan alır. İlk jakar makinelerinde seçim delikli kartlarla yapılırdı: kartta delik olan yerde kanca kalkar, delik olmayan yerde kalırdı. Her atkı için bir kart gerekirdi ve büyük bir desen binlerce karttan oluşabilirdi. Bugün aynı seçimi elektronik jakar makineleri yapar; desen dosyası bilgisayardan doğrudan makineye gönderilir.
Jakarla neler dokunur?
Her iplik ayrı seçildiği için desenin sınırı çok geniştir: çiçekler, madalyonlar, logolar ve büyük motifler. Ürünlerimizden TK-T04 jakar dokumadır. Tül koleksiyonumuzda jakarlı tüller de bulunur.
Küçük ve geometrik desenler için ise iplikleri çerçeve çerçeve kaldıran armür yeterlidir. Armür makinesi nasıl çalışır? yazımızda onu anlattık; ikisini yan yana görmek için jakar ve armür arasındaki fark yazımıza bakın.
