Bir kumaşın boyuna uzanan bütün iplikleri, yani çözgü, dokumaya başlamadan önce hazırlanır. Yüzlerce, çoğu zaman binlerce iplik aynı uzunlukta, aynı gerginlikte ve doğru sırada yan yana bir levente sarılmalıdır. Tezgaha takılan bu levent, kumaşın temelidir.
Bu işi yapan makinelerden biri bölümlü çözgü makinesidir; fabrikada ona devere diyoruz. Aşağıdaki çizimde bir deverenin nasıl çalıştığını görebilirsiniz.
Devere nasıl çalışır?
- Cağlık: İplik bobinleri arkadaki büyük rafa, cağlığa dizilir. Her bobinden bir çözgü ipliği çıkar.
- Gerdirme: Her iplik bir çift gerdirme diskinden geçer. Diskler bütün ipliklerin aynı gerginlikte akmasını sağlar.
- Tarak: İplikler bir taraktan geçerek sıraya girer ve bir bölüm eninde toplanır. Tarak, ray üzerinde yana kayabilen bir arabaya bağlıdır.
- Tambur: Toplanan iplikler büyük tambura sarılır. Tamburun bir ucundaki koni, ilk bölümün yana kaymadan durmasını sağlar.
- Sıradaki bölüm: Bir bölüm istenen uzunluğa gelince tarak yana kayar ve yeni bölüm onun yanına sarılır. Bütün bölümler yan yana gelince çözgünün tamamı tamburdadır.
- Levente aktarma: Son olarak bütün bölümler birlikte tamburdan çözülür ve tezgaha takılacak levente sarılır.
Çizimdeki "Makineyi çalıştırın" düğmesine basınca devere çalışmaya başlar. Altındaki tuşlarla durdurup hızlandırabilir, yavaşlatabilirsiniz; ok tuşlarıyla tur tur da ilerleyebilirsiniz. Çizimde 18 bobin ve 6 bölüm var; gerçek bir cağlıkta yüzlerce bobin bulunur.
Neden bölüm bölüm?
Bütün çözgüyü tek seferde sarmak için cağlıkta çözgüdeki iplik sayısı kadar bobin gerekir. Bölümlü çözgüde cağlık yalnızca bir bölümün ipliklerini taşır; aynı bobinlerle bölümler art arda sarılır. Böylece renkli çizgili çözgüler de bölüm bölüm, sırası bozulmadan hazırlanabilir.
Kumaşın kalitesi burada başlar
Çözgüdeki bir iplik diğerlerinden gevşek ya da gergin kalırsa bu, dokumada sorun çıkarır. Bu yüzden çözgü, dokumanın en önemli hazırlık adımlarından biridir. Hizmetlerimiz sayfasında da anlattığımız gibi, kumaşın kalitesi bu aşamada şekillenir.
Çözgü hazırlandıktan sonra levent tezgaha takılır ve dokuma başlar. Tezgahta çözgü ipliklerinin nasıl kaldırıldığını Jakar makinesi nasıl çalışır? ve Armür makinesi nasıl çalışır? yazılarımızda anlattık.
